26-03-2019

Rocznica Akcji pod Arsenałem

26 marca 1943 roku o godz. 17:30 harcerze z Grup Szturmowych Szarych Szeregów u zbiegu ulic Bielańskiej, Długiej i Nalewek zaatakowała konwój więzienny, którym przewożony był ich kolega Jan Bytnar „Rudy”. Uczestniczyło w niej dwóch żoliborzan: Maciej Aleksy Dawidowski „Alek” i Jan Rodowicz „Anoda”. Alek zmarł kilka dni później - 30 marca - w wyniku ran postrzałowych odniesionych podczas tej akcji. Wydarzenie to przeszło do historii i do legendy zarazem jako Akcja pod Arsenałem. A jej bohaterowie uwiecznieni zostali w książce Aleksandra Kamińskiego „Kamienie na szaniec”.

Na elewacji domu przy ul. Mickiewicza 18 w 2015 r. posadowiona została tablica upamiętniająca Aleksego Dawidowskiego „Alka”. Tablica upamiętnia również jego siostrę, Marię Strzembosz z d. Dawidowską „Marylę” i szwagra Tomasza Strzembosza, harcmistrza RP, profesora historii. Pod tą tablicą odbyła się rocznicowa uroczystość. Wśród uczestników był Maciej Strzembosz, siostrzeniec Alka. Żoliborz reprezentowali: Paweł Michalec, burmistrz Żoliborza i Maria Popielawska, zastępczyni burmistrza. Poczet sztandarowy wystawiła Szkoła Podstawowa nr 392 im. Macieja Aleksego Dawidowskiego „Alka”. Przybyła również liczna grupa uczniów ze Szkoły Podstawowej nr 393 im. Jana Bytnara „Rudego” z dyrektor szkoły Renatą Kozłowską.

Do młodzieży przemówił burmistrz Paweł Michalec. Uczniowski zespół Bezimienni bardzo dynamicznie, jakby na przekór silnym podmuchom wiatru, wykonał poruszającą pieśń Warszawskie Dzieci (muzyka Andrzej Panufnik, słowa Stanisław Ryszard Dobrowolski).

Maciej Aleksy Dawidowski urodził się 3 listopada 1920 roku w Drohobyczu. Był synem inżyniera technologa, Aleksego i inżyniera chemika, Janiny z Sagatowskich. W latach 1932 – 1939 należał do 23 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej im. Bolesława Chrobrego. W 1939 ukończył Gimnazjum im. Stefana Batorego. W konspiracji znalazł się już w październiku 1939 r. Od marca 1941 r. służył w Szarych Szeregach. Jego najsłynniejszą akcją z czasów służby w organizacji „Wawer” było zdjęcie niemieckiej tablicy z cokołu pomnika Mikołaja Kopernika 11 lutego 1942 r. Tablica przez jakiś czas była przechowywana w piwnicy tego domu. Za ten czyn otrzymał pseudonim „Kopernicki”. „Przykrywką” dla jego działalności konspiracyjnej było prowadzenie „rikszy”, czyli rowerowej taksówki. Po aresztowaniu „Rudego” dowodził hufcem „Południe” Grup Szturmowych Szarych Szeregów. Ciężko ranny podczas Akcja pod Arsenałem zmarł 30 marca 1943 r. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Był pierwszym harcerzem, który otrzymał to wysokie odznaczenie wojskowe.
Pochowany został na cmentarzu wojskowym, w miejscu, w którym po wojnie powstała kwatera białych, brzozowych krzyży, czyli kwatera „Zośki”.

Mieszkanie Dawidowskich/Strzemboszów było niemym świadkiem wielu harcerskich historycznych wydarzeń. Zbiórki Szarych Szeregów, tu zrodził się pomysł zawiązania Kręgów Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego, tu odbywały się pierwsze spotkania Naczelnictwa i Rady Naczelnej ZHR. To jedno z ważniejszych miejsc w tradycji niepodległościowej Żoliborza.

Łańcuch takich miejsc jest bardzo istotnym składnikiem tożsamości kulturowej naszej dzielnicy.